Responsive image

Βυζαντινή Εποχή

Το θαλασσινό κομμάτι της χιλιόχρονης πορείας του ελληνισμού, που αντιπροσωπεύει η βυζαντινή περίοδος, παρουσιάζεται στην επόμενη αίθουσα.

Η προνομιακή γεωγραφική θέση του βυζαντινού κράτους –σταυροδρόμι ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση - το κατέστησε από πολύ νωρίς κομβικό σημείο του διεθνούς θαλασσίου εμπορίου, το οποίο αποτελούσε βασική πηγή εσόδων για την κραταιά και εκτεταμένη αυτοκρατορία. Οι Βυζαντινοί για μεγάλο χρονικό διάστημα διατήρησαν τον έλεγχο της Μεσογείου με την οργάνωση ενός ισχυρού και αποτελεσματικού πολεμικού στόλου που τους επέτρεψε να πρωταγωνιστήσουν στις θαλάσσιες εμπορικές συναλλαγές.

Ένα μεγάλο ομοίωμα βυζαντινού δρόμωνα σε αυτήν την αίθουσα, παρουσιάζει το κατεξοχήν πολεμικό πλοίο της εποχής και είναι κατασκευασμένο σύμφωνα με πληροφορίες που δίνουν φιλολογικά κείμενα του 10ου αιώνα μ.Χ., περιόδου ακμής του βυζαντινού στόλου. Σε αυτά γίνεται λόγος για βαριά εξοπλισμένα πλοία, με δύο σειρές κουπιών, μεγάλης χωρητικότητας και πλήρωμα που έφθανε έως και τους 300 άνδρες.

Το κυριότερο όπλο των δρομώνων ήταν το υγρόν πυρ. Μείγμα, πιθανότατα, θείου, νίτρου, νάφθας και άλλων εύφλεκτων ουσιών, το υγρόν πυρ έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην έκβαση των πολεμικών ναυτικών επιχειρήσεων της αυτοκρατορίας. Η σύνθεσή του αποτελούσε, πιθανότατα, εξελιγμένη μορφή παλαιότερων χημικών ενώσεων και αποδίδεται στον Καλλίνικο, Έλληνα μηχανικό από την Ηλιούπολη της Συρίας (7ος αι. μ.Χ.), ενώ παρέμεινε μυστική ως τον 9ο αι., οπότε το ανακάλυψαν οι Άραβες.

Όσον αφορά το εμπορικό πλοίο της βυζαντινής εποχής, οι πληροφορίες είναι λίγες και όχι ιδιαίτερα συγκεκριμένες. Ωστόσο η ανακάλυψη του ναυαγίου ενός μικρού εμπορικού πλοίου του 7ου αιώνα μ.Χ. στο βυθό κοντά στο νησάκι του Yasi Ada, απέναντι από την Κω, έδωσε σημαντικές πληροφορίες για τα εμπορικά πλοία και την εξέλιξη της ναυπηγικής κατά την βυζαντινή εποχή. Με βάση αυτά τα ευρήματα έχει κατασκευαστεί το ομοίωμα του «πλοίου του Yasi Ada», όπως αποκαλείται, που βρίσκεται στην έκθεση του Μουσείου.

Κοντά σε αυτά τα δύο ομοιώματα που αντιπροσωπεύουν ό,τι μας είναι γνωστό για τα βυζαντινά καράβια, βρίσκεται και ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά αντικείμενα που έχει η συλλογή του Μουσείου. Πρόκειται για έναν αποθηκευτικό πίθο της όψιμης βυζαντινής περιόδου που βρέθηκε στην Εύβοια και φέρει εγχάρακτες παραστάσεις ενός εμπορικού και ενός πολεμικού πλοίου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η απεικόνιση του εμπορικού καραβιού, καθώς το σχήμα του παραπέμπει σε τύπους σκαφών που κατασκευάζονταν από παραδοσιακούς ναυπηγούς μέχρι και τον 20ό αιώνα.

Από τον 11ο αιώνα εμφανίζονται τα σημάδια της παρακμής της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και της ναυτικής της ισχύος. Η Βενετία, αρχικά δειλά και αργότερα έντονα και ολοκληρωτικά επιβάλλει την παρουσία της στον θαλάσσιο στίβο. Δύο ομοιώματα γαλερών παρουσιάζουν, το πλοίο με το οποίο η μικρή ιταλική Δημοκρατία εδραίωσε την θαλασσινή της κυριαρχία στην ανατολική Μεσόγειο από τον 12ο μέχρι και τον 17ο αιώνα μ.Χ. Η γαλέρα είναι ο τελευταίος τύπος πολεμικού κωπήλατου πλοίου και άφησε «απόγονο» στην ελληνική ναυπηγική παράδοση την ψαριανή γαλιότα, μοντέλο της οποίας βρίσκεται στον ίδιο χώρο. Οι γαλιότες χρησιμοποιήθηκαν και στην Επανάσταση του 1821.

Ομοίωμα βυζαντινού δρόμωνα (10ος μ.Χ. αι.). Κατασκευή: Γ. Βαμμένος. Αρ. Συλλογής: 144.

Ομοίωμα βυζαντινού εμπορικού πλοίου (7ος αι. μ.χ.). Κατασκευή: Αρ. Ράλλης. Αρ. Συλλογής: 2471.

Πίθος βυζαντινής εποχής, ο οποίος φέρει στο διάζωμα επιγραφές και εγχάρακτες παραστάσεις ενός δρόμωνος (;) και ενός εμπορικού πλοίου. Αρ. Συλλογής: 147.

Ομοίωμα ενετικής γαλέρας. Αρ. Συλλογής 131.

Νικόλαος Καλογερόπουλος (Συκιά Κορινθίας 1889 - Αθήνα 1957), Βυζαντινός Δρόμων, 1955, Ελαιογραφία 60χ80 εκ. Αρ. Συλλογής: 150.

Τάσσος –Αλεβίζος Αναστάσιος (Μεσσήνη 1914-Αθήνα 1985), Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, 1955. Ωογραφία, 96x59 εκ. Αρ. συλλογής: 142.