Responsive image

Προεπαναστατικά Χρόνια και το Ναυτικό του 1821

Τα σκοτεινά χρόνια που ακολούθησαν την τουρκική κατάκτηση μέχρι την εποχή της ελληνικής παλιγγενεσίας πραγματεύεται η επόμενη αίθουσα, με ιδιαίτερη έμφαση στο Ναυτικό της Ελληνικής Επανάστασης.

Οθωμανική περίοδος - Ο δρόμος προς την Επανάσταση

Η εκδήλωση της Ελληνικής Επαναστάσεως είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την οικονομική ανάπτυξη και πνευματική αφύπνιση των υπόδουλων Ελλήνων κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα. Η συσσώρευση πλούτου και η διάδοση των φιλελεύθερων και επαναστατικών μηνυμάτων της Ευρώπης στους Έλληνες οφείλεται κατά κύριο λόγο, στην ανάπτυξη της εμπορικής ναυτιλίας και υλοποιήθηκε από την τάξη των πλουσίων Ελλήνων εμπόρων που δημιουργήθηκε κατά την εποχή της τουρκοκρατίας.

Η ελληνική εμπορική ναυτιλία άνθησε από το β΄ μισό του 18ου αι. ευνοημένη από τη διεθνή ιστορική συγκυρία που επέτρεψε στους Έλληνες εμπόρους και πλοιοκτήτες να συμμετάσχουν στο διεθνές εμπόριο. Καθοριστικής σημασίας γεγονός αποτέλεσε η υπογραφή της Συνθήκης του Κιουτσούκ Καϊναρτζή το 1774 μετά το τέλος του Α΄ Ρωσοτουρκικού πολέμου (1768-1774), σύμφωνα με την οποία οι Οθωμανοί υποχρεώθηκαν να αφήνουν τα ελληνικά πλοία με ρωσική σημαία να διαπλέουν ελεύθερα τα Στενά του Ευξείνου Πόντου. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να περάσει στα χέρια των Ελλήνων ναυτικών, υπηκόων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η μεταφορά των ρωσικών σιτηρών στη Δυτική Ευρώπη. Στη μόνιμη έκθεση ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να δει από κοντά μία ρωσική άδεια ναυσιπλοΐας που είχε παραχωρηθεί το 1816 στο υδραΐικο πλοίο «Επαμεινώνδας» με τη χαρακτηριστική σφραγίδα του τσάρου Αλεξάνδρου Α’.

Τα πλοία που κυρίως χρησιμοποιούσαν τότε οι Έλληνες για τη διεξαγωγή του θαλασσινού εμπορίου ήταν τα μπρίκια. Πρόκειται για μικρά δικάταρτα ιστιοφόρα με εκτόπισμα 250 - 350 τόνων και εξοπλισμένα με 8 έως 16 κανόνια για την αντιμετώπιση του κινδύνου των πειρατών που τότε λυμαίνονταν τη θάλασσα της Μεσογείου. Στην έκθεση είναι τοποθετημένο το ομοίωμα του υδραΐικου ιστορικού μπρικιού «Άρης», που έπαιξε σημαντικό ρόλο στον ναυτικό αγώνα, καθώς και μία συλλογή κανονιών από πλοία εκείνης της εποχής.

Τα κέρδη που αποκόμιζαν οι Έλληνες πλοιοκτήτες από αυτές τις επιχειρήσεις ήταν τεράστια. Το μεγαλύτερο μέρος από αυτά, χρηματοδότησε την Επανάσταση. Τρία νησιά είχαν τους μεγαλύτερους εμπορικούς στόλους: η Ύδρα (186 πλοία), οι Σπέτσες (64 πλοία) και τα Ψαρά (40 πλοία).

Ελληνική Επανάσταση. Ο ναυτικός αγώνας του 1821

Με την κήρυξη της Επαναστάσεως στην Πελοπόννησο, τα ίδια εμπορικά πλοία μετατράπηκαν σε πολεμικά, ενώ εμποροκαπεταναίοι, όπως ο Μιαούλης, ο Τομπάζης, ο Σαχτούρης πρωταγωνίστησαν στις ναυτικές επιχειρήσεις. Εποπτικό υλικό που βρίσκεται στην έκθεση, πληροφορεί τον επισκέπτη για τα ονόματα των πλοίων και των καπεταναίων του τρινήσιου στόλου. Αργότερα προστέθηκαν οι μικρότεροι στόλοι των υπολοίπων αιγιοπελαγίτικων νησιών.

Ένα από τα πολυτιμότερα κειμήλια των συλλογών του Μουσείου είναι η αυθεντική επαναστατική σημαία του πλοίου του Σπετσιώτη αγωνιστή Λαζάρου Κατσιλιέρη Μουσιού, την οποία μπορεί να θαυμάσει ο επισκέπτης σε αυτήν την αίθουσα.

Τα πλοία των Ελλήνων επαναστατών με τον περιορισμένο οπλισμό, δεν ήταν σε θέση να αντιμετωπίσουν σε κανονική ναυμαχία τα πλοία γραμμής του οθωμανικού στόλου με τις δύο ή τρεις σειρές κανονιών. Οι αγωνιστές ουσιαστικά αντιπαράθεσαν στα μεγάλα πολεμικά τα πυρπολικά ή μπουρλώτα, με τα οποία προκαλούσαν σοβαρές ζημιές και τρομοκρατούσαν τους αντιπάλους τους. Το ομοίωμα ενός πυρπολικού σε τομή παρουσιάζει με αναλυτικό τρόπο την κατασκευή και λειτουργία αυτού του τόσο αποτελεσματικού όπλου. Ο περίφημος πίνακας του Κωνσταντίνου Βολανάκη που απεικονίζει την ανατίναξη του τουρκικού δικρότου στην Ερεσσό της Λέσβου από το πυρπολικό του Ψαριανού Δημητρίου Παπανικολή και ανήκει στη συλλογή του Μουσείου, αποδίδει με μνημειώδη τρόπο την ήττα ενός πλοίου και την αγωνία του πληρώματός του για το επικείμενο φοβερό τέλος.

Από το 1824 και, ενώ η Επανάσταση είχε εδραιωθεί στην Πελοπόννησο, παρουσιάσθηκαν τα πρώτα σημάδια της υλικής εξάντλησης και αδυναμίας του ελληνικού στόλου. Τότε η προσωρινή διοίκηση των επαναστατημένων Ελλήνων φροντίζει να ενισχυθεί ο στόλος με την αγορά δύο καινούργιων πολεμικών πλοίων. Πρόκειται για τη φρεγάτα «Ελλάς», που ναυπηγήθηκε στην Αμερική και το τροχήλατο ατμόπλοιο «Καρτερία», που κατασκευάστηκε στην Αγγλία και τα οποία κατέφθασαν στην Ελλάδα το 1826. Τα ομοιώματα των πρώτων ουσιαστικά εθνικών μας πλοίων, εκτίθενται σε αυτήν την αίθουσα.

Καθοριστική για τη θετική έκβαση της Ελληνικής Επαναστάσεως υπήρξε το αποτέλεσμα της ναυμαχίας της 20ης Οκτωβρίου του 1827, που έμεινε στην ιστορία ως η Ναυμαχία του Ναβαρίνου. Ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος που είχε συγκεντρωθεί στον όρμο της Πύλου (Ναβαρίνο), υπέστη συντριπτική ήττα από τους ενωμένους στόλους Μεγάλης Βρεττανίας, Γαλλίας και Ρωσίας.

Αναφορά σε αυτό το σημαντικό γεγονός της ελληνικής αλλά και της ευρωπαϊκής ιστορίας γενικότερα, γίνεται στη μόνιμη έκθεση με την παρουσίαση εφημερίδων και εγγράφων της εποχής που αναφέρονται στο γεγονός, τμημάτων πλοίων και όπλων που ανασύρθηκαν από το βυθό του Ναβαρίνου και σημαντικών εικαστικών έργων, φιλοτεχνημένων από τον Άγγλο ζωγράφο και χαράκτη George Phillip Reinagle και τον κορυφαίο Έλληνα θαλασσογράφο Κωνσταντίνο Βολανάκη.

Σπαθιά και όπλα της εποχής, προσωπικά είδη αγωνιστών όπως η πίπα και το τηλεσκόπιο του ναυάρχου Ανδρέα Μιαούλη αλλά και πίνακες ζωγραφικής και έργα γλυπτικής που εικονίζουν τους πρωταγωνιστές των ιστορικών ναυμαχιών συμπληρώνουν την παρουσίαση της ενότητας της Ελληνικής Επαναστάσεως.

Εφοδιαστικό ιερέως της Φιλικής Εταιρείας.

Αιμίλιος Προσαλέντης (Κέρκυρα 1859-Αθήνα 1926), Προσωπογραφία Λαζάρου Κουντουριώτη. Ελαιογραφία, 71 x 61εκ. Αρ. Συλλογής: 334. Ο Υδραίος πρόκριτος Λάζαρος Κουντουριώτης (1769 – 1852) υπήρξε σημαντική πολιτική φυσιογνωμία τόσο στα προεπαναστατικά χρόνια όσο και κατά τη διάρκεια του Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Αν και αρχικά είχε αντιδράσει στην ιδέα της Επανάστασης, καθώς τη θεωρούσε πρόωρη, στη συνέχεια υποστήριξε οικονομικά τον Αγώνα.

Πιστόλες, κυνηγετικό όπλο, τρομπόνι κρουσιφλεγές και καριοφίλι του 19ου αι. Αρ. Συλλογής: 173/1, 173/2, 174, 175, 176.

Αντώνιος Ε. Κριεζής (1872-1944), Ο Θεμιστοκλής. Υδατογραφία, 54x77 εκ. Αρ. Συλλογής: 1.013. Αντίγραφο από έργο του Antoine Roux που φιλοτεχνήθηκε στη Μασσαλία το 1811. Ο πίνακας απεικονίζει το μπρίκι Θεμιστοκλής της νήσου Ύδρας με ρωσική σημαία.

Φωτογραφία του Γεωργίου Σαχτούρη, εξέχουσας μορφής του ναυτικού αγώνα του 1821.

Ομοίωμα ψαριανής γαλιότας. Αρ. Συλλογής: 132. Χρησιμοποιήθηκε από τους Ψαριανούς στο Αιγαίο κατά τον 18ο και 19ο αιώνα. Διαδραμάτισε ιδιαίτερο ρόλο στις πολεμικές επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.

Αριστοβούλη Λοπρέστη (καλλιτεχνική επεξεργασία Κωνσταντίνου Βολανάκη), Πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδας στη Χίο. Ελαιογραφία, 94 χ 155 εκ. Αρ. Συλλογής: 222.

Αντώνιος Ε. Κριεζής (1872-1944), Ναυμαχία της Μεθώνης. Υδατογραφία, 32x61 εκ.Αρ. Συλλογής: 993. Ο Αντώνιος Κριεζής αντέγραψε τη σύνθεση από λιθογραφία του 1839. Η ίδια σύνθεση κοσμούσε χρυσή ταμβακέρα που δόθηκε από τον βασιλιά της Βαυαρίας στο ναύαρχο Α. Μιαούλη κατά την τελετή προσφοράς του στέμματος στον Όθωνα.

Poiret, Σχέδιο της ναυμαχίας του Ναβαρίνου (20/10/1827). Λιθογραφία, 73,5x52,5 εκ. Χαράκτης: A. Magnarot. Τυπώθηκε στην Τεργέστη λίγες μέρες μετά τη ναυμαχία, την 24η Οκτωβρίου του 1827 στο λιθογραφείο του B. Degenharte. Αρ. Συλλογής: 238.