Responsive image

Προϊστορική Εποχή και Κλασική Αρχαιότητα

Δύο αίθουσες είναι αφιερωμένες στα ναυτικά επιτεύγματα της προϊστορικής και αρχαίας εποχής. Η παρουσίαση γίνεται κυρίως μέσα από ομοιώματα πλοίων.

Και το θαλασσινό ταξίδι αρχίζει

Η εύρεση οψιανού από τη Μήλο στο σπήλαιο Φράγχθη της Αργολίδος πιστοποιεί την ύπαρξη της ναυτιλίας στο Αιγαίο, ήδη, από την μεσολιθική περίοδο.Η κερκυραϊκή παπυρέλλα, το πρωτόγονο αυτό σκαρί που μέχρι τον 20ό αιώνα συνέχιζε να κατασκευάζεται από ελάχιστους τεχνίτες στο χωριό Λιαπάδες της Κέρκυρας, αποτελεί πιθανό μακρινό απόγονο των σκαφών που εκτέλεσαν τα πρώτα εκείνα θαλασσινά ταξίδια.

Σαφείς μαρτυρίες για τα άλματα που έγιναν στη ναυπηγική και την ύπαρξη της ισχυρής θαλασσοκρατορίας των Μινωιτών και των διαδόχων τους Μυκηναίων, αποτελούν οι απεικονίσεις πλοίων της 2ης χιλιετίας π.Χ. σε σφραγιδόλιθους, κοσμήματα, πήλινα αγγεία, χαράγματα και κυρίως στην τοιχογραφία με την παράσταση του αποκαλούμενου «στόλου» στη Δυτική Οικία των τοιχογραφιών της Θήρας, που χρονολογείται περίπου στο 1550 π.Χ. Αναφορά σε αυτό το στάδιο της εξέλιξης γίνεται μέσα από τα ομοιώματα ενός αντιπροσωπευτικού μινωικού πλοίου και του λεγόμενου «πλοίου της Θήρας».

Τα πλοία των αρχαϊκών και κλασικών χρόνων

Γύρω στα μέσα του 13ου αιώνα π.Χ. και λίγο αργότερα, οι πολιτισμοί της ανατολικής Μεσογείου συγκλονίζονται από μαζικές εισβολές νέων πληθυσμών που σαρώνουν τους παλιότερους και σηματοδοτούν την έναρξη της περιόδου των «σκοτεινών αιώνων», που θα διαρκέσει έως τον 9ο π.Χ. αιώνα περίπου. Την εποχή αυτή, ωστόσο, σημαντικές ανακατατάξεις λαμβάνουν χώρα στο Αιγαίο και διαμορφώνουν τις συνθήκες για την μετέπειτα ανάπτυξη του ελληνικού πολιτισμού των αρχαϊκών και κλασικών χρόνων.

Οι παραστάσεις πλοίων που έχουμε από τα τέλη αυτής της περιόδου είναι πολυπληθείς. Αντιπροσωπευτικό πλοίο εκείνης της εποχής αποτελεί η πεντηκόντορος, τύπος πολεμικού πλοίου γνωστός, ήδη, από τα ομηρικά χρόνια. Παρατηρώντας το ομοίωμά της ο επισκέπτης διακρίνει τα βασικά χαρακτηριστικά των αρχαϊκών εκείνων πολεμικών πλοίων: λεπτά και μακριά, με πολλά κουπιά και το χαρακτηριστικό έμβολο στην πλώρη. Κορύφωση της εξέλιξης των πολεμικών σκαφών αποτελεί η αθηναϊκή τριήρης του 5ου αιώνα π.Χ. Το ευέλικτο, κωπήλατο και με πανίσχυρο έμβολο ναυπήγημα που χάρισε πολλές νίκες στους Αθηναίους, με κορυφαία στιγμή τη ναυμαχία της Σαλαμίνας το 480 π.Χ. και επισφράγισε την κυριαρχία τους στις θάλασσες από τα στενά της Μεσσήνης της Σικελίας μέχρι τα Μικρασιατικά παράλια. Κεντρικό έκθεμα αποτελεί το ομοίωμα της αθηναϊκής τριήρους του 5ου αι. που κατασκευάστηκε στα εργαστήρια του Ε.Μ.Π. με βάση την έρευνα και τα σχέδια των Βρετανών επιστημόνων J. Morrison και J. F. Coates.

Αυτές οι πλωτές πολεμικές μηχανές πλαισιώνονται από μακέτες των κτιρίων που αποτελούσαν τις λιμενικές τους εγκαταστάσεις, τους γνωστούς νεώσοικους, μέσα στους οποίους στέγαζαν τις τριήρεις όταν δεν πραγματοποιούνταν ναυτικές επιχειρήσεις και της Σκευοθήκης του Φίλωνος, ένα από τα πιο σημαντικά κτήρια του πειραϊκού ναυστάθμου. Η σκευοθήκη που πήρε το όνομά της από τον αρχιτέκτονά της Φίλωνα άρχισε να κατασκευάζεται το 347/346 και τελείωσε μόλις το 323/322π.χ. Η μεγάλη λίθινη σκευοθήκη θα πρέπει να χρησίμευε όχι μόνο ως αποθήκη των κρεμαστών σκευών των τριήρεων που ελλιμενίζονταν στη Ζέα αλλά και ως αποθήκη νέου υλικού για την αντικατάσταση των παλιών, φθαρμένων εξαρτημάτων των πλοίων του αρχαίου αθηναϊκού στόλου.

Τη θαλασσινή εμπορική δραστηριότητα της αρχαϊκής και κλασικής εποχής αντιπροσωπεύει ένα πολύ λεπτομερές μοντέλο εμπορικού-κοίλου- σκάφους, η κατασκευή του οποίου βασίστηκε στα ευρήματα του ναυαγίου που ανακαλύφθηκε στην Κυρήνεια της Κύπρου και χρονολογείται στο 303 π.Χ. Σε αυτό έχουν απεικονιστεί κατασκευαστικές λεπτομέρειες και τα μέρη των πλοίων, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον τρόπο αποθήκευσης των εμπορευμάτων στο αμπάρι τους. Πλαισιώνεται δε από μία μικρή συλλογή οξυπύθμενων αμφορέων, αποθηκευτικών αγγείων, που αποτελούσαν το συνηθισμένο φορτίο των αρχαίων εμπορικών καραβιών.

Σαφή παραπομπή για τον επισκέπτη της ιστορικότητας του τόπου που βρίσκεται το Μουσείο είναι η ενσωμάτωση στον εκθεσιακό του χώρο των αρχιτεκτονικών λειψάνων της κονώνειας οχύρωσης του 4ου αι. π.Χ. που προστάτευαν την πειραϊκή ακτή. Στο ίδιο χώρο έχουν τοποθετηθεί αρχαιολογικά ευρήματα από την περιοχή. Τα πιο σημαντικά είναι οι έξι πυραμιδοειδείς πέτρινες άγκυρες που ανελκύσθηκαν από το βυθό του λιμανιού της Ζέας και χρονολογούνται στον 5ο με 4ο αι. π.Χ. 

Κερκυραϊκή παπυρέλλα. Αρ. Συλλογής: 55. Σκάφος κατασκευασμένο από παπύρι στους Λιαπάδες της Κέρκυρας το 1986. Η πρωτόγονη μορφή και κατασκευή του οδήγησε τους ερευνητές στη σκέψη ότι πρόκειται για ένα κατάλοιπο της προϊστορικής ναυτικής τεχνολογίας της ανατολικής Μεσογείου.

Ομοίωμα του πλοίου της Θήρας. (17ος αι. π.χ.). Κατασκευή: Γεώργιος Ράλλης. Αρ. συλλογής: 81.

Ομοίωμα αθηναϊκής τριήρους (5ος αι. π.Χ.). Κλίμακα: 1/10. Κατασκευή: Γ. Μαργαρώνης (Εργαστήριο ναυπηγικής Ε.Μ.Π). Έρευνα και σχέδια: J. Morrison και J. F. Coates. Αρ. Συλλoγής: 97.

Ομοίωμα της Σκευοθήκης του Φίλωνος. Κλίμακα: 1/100. Κατασκευή: Π. Ασημάκης. Εποπτεία Ιωάννου Μελετόπουλου. Αρ. Συλλογής: 60.

Ομοίωμα εμπορικού πλοίου - πλοίο της Κυρήνειας (4ος αι. π.χ.). Κατασκευή: Γ. & Αρ. Ράλλης. Αρ. Συλλογής: 1838. Η κατασκευή του παρόντος ομοιώματος βασίστηκε στο ναυάγιο του πλοίου που ανακαλύφθηκε στην Κυρήνεια της Κύπρου το 1967.

Οξυπύθμενοι αμφορείς. Αρ. Συλλογής: 2.303, 95, 2.289, 79, 2.302. Κατά την αρχαιότητα αυτός ο τύπος αποθηκευτικού αμφορέα χρησιμοποιούταν για τη μεταφορά υγρών προϊόντων, λαδιού και κρασιού κυρίως.